Fort Sint Andries

Bron: De informatie over het Fort Sint Andries is mede mogelijk gemaakt dankzij het bezoekerscentrum De Grote Rivieren te Heerewaarden. Zie voor meer info:
http://www.bcdegroterivieren.nl

Historie (Fort 'Oud' Sint Andries of De Schans)

In 1599 tijdens de 80-jarige oorlog bouwden de Spanjaarden ten westen van Heerewaarden Fort Sint Andries ('Oud' Fort St. Andries). Het fort is genoemd naar de waarnemend landvoogd gouverneur Kardinaal Andreas van Oostenrijk (In de volksmond werd het genoemd "De Bril van Holland"). Het fort had vijf bolwerken, genaamd: Oostenrijk, Aragon, Bourgondië, Sassen en Velasco. Fort Sint Andries was het grootste militaire bouwwerk van de Spanjaarden in ons land.

Kapitein Bernardino Mendoza (1540 - 1604)

De Franse en Spaanse koningen sluiten in mei 1598 de vrede van Vervins waarna Philips een groot offensief kan beginnen in de Lage Landen. In de Nederlanden neemt Mendoza deel aan de strijd bij Bergen, Nijmegen, Haarlem en Mook. Hij nadert in september de oostelijke grenzen met een troepenmacht van 25.000 soldaten.
Op 14 oktober 1598 verovert hij met zijn leger Rijnberk. Maurits (zoon van Willem van Oranje) verschanst zich met maar 8000 soldaten in de Gelderse Waard. Hij beveiligt de Schenkenschans bij Lobith en Nijmegen en omgeving. In het voorjaar van 1599 marcheren Spaanse troepen langs de Maas naar 's-Hertogenbosch en bezetten twee posities in de rivierdelta. Mendoza laat in juni 1599 het fort Sint Andries bij Heerewaarden bouwen en dringt de Bommelerwaard binnen. Hij probeert bij Rossum de Waal over te steken. Het Staatse leger kan dat nog maar net voorkomen. bron: Marcel Tettero

Hoe belangrijk het fort was blijkt wel uit de naam die de Hollanders het gaven: "Sleutel tot Holland". De bouw van het fort stond onder leiding van ingenieur Hans Hankert, een overloper welke kort tevoren nog in Staatse dienst was. Op het fort bevonden zich o.a. een
brouwerij, een bakkerij, een molen en een kapel. Hankert zou zijn verdiende straf niet ontgaan. Tijdens vijandelijke beschietingen bij de bouw verloor hij zijn linkerbeen, wat hem echter niet verhinderde om twee maanden later alweer op de bouw aanwezig te zijn.

In 1600 kwam het fort in Staatse (Nederlandse) handen. Door een achterstand in de betalingen was de voornamelijk uit Walen en Duitsers bestaande bezetting aan het muiten geslagen, waarna alle manschappen zich voor een bedrag van 125.000 gulden aan de Staatsen overgaven.

In 1672 kwam het fort in handen van de Fransen, die het bij hun vertrek in brand staken. In 1781 kwam het
vanwege zware ijsgang op de Waal zeven voet
(190 cm) onder water te staan. In 1794 namen de Fransen opnieuw tijdelijk bezit van het fort, waarna zij het voor de tweede keer in brand staken.

Overzicht overige forten - volgende pagina - plattegrond

Fort 'Nieuw' Sint Andries

In 1815 werd bij Koninklijk Besluit besloten het fort, wat ondertussen in zeer slechte staat verkeerde af te breken. Vanwege het belang voor de verdediging van de Noordelijke Nederlanden, ging men over tot de bouw van een nieuw fort, iets ten westen van het oude gelegen (In de Rossumse uiterwaard bij de Oude Sluis in het Schanse Gat).

foto's onder: (links) deels gerestaureerde lokalen in de kelderverdieping (rechts) voormalig munitieopslagruimte.

Oorspronkelijk vijfhoekig fort, met vijfhoekige toren in het midden voor 60 manschappen. Van 1856 tot en met 1859 werd het middenstuk vervangen door een ovaal gebouw met twee verdiepingen. Logies voor 260 man, kruitmagazijnen en wapenplaatsen.

Doel: De rivieren Maas en Waal te beheersen en de sluis van Sint Andries te beschermen. De Oude sluis ligt dichtgestort aan de oostkant van het fort.

foto's onder: De Oude Sluis gelegen in het oude kanaal
van Sint Andries, naast het fort Sint Andries.

 

volgende pagina - plattegrond - fotogallerij