Fort bij Abcoude

Dit is het eerste gebouwde landfort van de Stelling van Amsterdam, nadat in 1883 begonnen werd met de voorbereidingen van de aanleg van de Stelling.

foto: keelzijde van de kazerne (hoofdgebouw)

Historie

De huidige bomvrije gebouwen, gedeeltelijk in steen en gedeeltelijk in brikkenbeton, zijn tussen 1884 en 1887 gebouwd. Vanaf deze tijd biedt het fort plek aan ± 350 man inclusief (onder-)officieren en een commandant. De oorspronkelijke functie van het fort was: 'Afsluiting en verdediging van de toegangen naar Amsterdam.'

Bij de oplevering in 1885 bleek het voor die tijd moderne fort al weer achterhaald door de uitvinding en invoering van de brisantgranaat (een granaat gevuld met hoogexplosieve springstof).

In 1903 werd het geschut van het fort verplaatst naar opstellingen in de batterijen in het Gein en aan het begin van de Winkeldijk. Het fort werd nog slechts door infanteristen verdedigd.

Rond 1911 ontstonden plannen om het fort te moderniseren, het is er echter nooit van gekomen, mede door het uitbreken van WO I in 1914.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog in 1916 liet de fortcommandant door de bezetting de geschutsemplacementen weggraven en liet vervolgens om het hele fort een loopgraaf aanleggen.

In het voorjaar van 1945 werd het fort door de Duitse bezetter gebruikt voor de opslag van munitie (o.a. het buitgemaakte oorlogsmateriaal van de slag bij Arnhem).

Op 28 oktober 1959 werd bij koninklijk besluit het fort opgeheven als vestingwerk. Het fort is in de jaren daarna nog gebruikt als opslagmagazijn.

Eind jaren 1960 zijn nog studentenfeesten in het fort gehouden.

In de jaren 1970 en 1980 bleven de gebouwen leeg staan en bleef ook het onderhoud achterwege.
In 1989 werd de gemeente Abcoude de nieuwe eigenaar.
Stelling van Amsterdam - volgende pagina - plattegrond

De bouw

tekst (bron): J. Baalbergen, Stichting Fort Abcoude april 2001.

Op het hoger gelegen stuk grond ten zuiden van het dorp tussen de spoorlijn en de Straatweg dicht nabij de Angstel vond de genie een optimale locatie; en voor de bouw en voor de bevoorrading een met goede aanvoerwegen. Maar deze locatie was gevaarlijk voor de veiligheid van het dorp en beperkte de uitbreiding, die juist op gang kwam, door de Verbodenkringenwet. Het ontwerp voor dit fort was nieuw. De Eerst Aanwezend Ingenieur, de majoor Schalken, bouwde een degelijk fort; ondergrond en fundering kregen veel aandacht.

Het ontgraven gebeurde met de hand en het verplaatsen van de grond met kruiwagens en kipkarren, die door paarden getrokken werden over een smalspoor. Het bestek geeft aan dat in totaal 154.57O kubieke meter klei, veen en zand verzet moest worden.

foto: Linker frontremise

Het hoofdgebouw, de kazerne, staat op 1657 palen van 9 tot 13 meter lang. De overige gebouwen op een betonplaat. Het hoofdgebouw met de kruitmagazijnen en de lichtgang is gebouwd in schoon metselwerk. Er zijn ca 2500 m3 metselstenen verwerkt. Het dak bestaat uit Trasbeton van ruim 1 meter dik en heeft een gronddekking van drie meter. Boven de kruitmagazijnen ligt een gronddekking van zes meter met aan de frontzijde twaalf meter.

De buitenmuren van de remises zijn 1,8 meter en de binnenmuren één meter dik. Het beton is nog ongewapend. Het is het zogenaamde brikkenbeton of puinbeton en is samengesteld uit kalk, tras (gemalen turfsteen), zand en gebroken puin van metselstenen. Er is ca 2250 m3 beton gebruikt.

Hoewel er plaats was voor 360 mensen in de kazerne, was er geen wasgelegenheid, slechts een paar pompen tegen de buitenmuur. De waterkelders, waar een aantal pompen uit konden putten, werden gevuld door een ingenieuze drinkwatervoorziening waarbij gebruik gemaakt werd van regenwater. Ook de toiletten (privaten) lagen alleen buiten het gebouw. Electriciteit was er nog niet; voor de verlichting gebruikte men olielampen.

Stelling van Amsterdam - volgende pagina - plattegrond