Historie

Hoe komt Pampus aan zijn naam? en hoe was het gezegde ook alweer? "Voor Pampus…"

De naam Pampus komen we al vroeg op kaarten van Nederland tegen. Het is de benaming voor het ondiepe water van de Zuiderzee (huidig Markermeer) voor Amsterdam. Mogelijk is de naam Pampus afgeleid van het oud-Deens/Noorse woord Pampoois, wat ondiepte of zandbank betekent.

In de 'Gouden Eeuw' (17e eeuw) ten tijde van de koloniale wereldhandel konden zwaar beladen schepen van de V.O.C. op de terugvaart naar Amsterdam soms de ondiepte Pampus niet over. De handelswaar moest toen worden overgeladen in zogenaamde lichters of 'Scheepskamelen'. Dit waren grote bakken die zowel links als rechts van een schip werden bevestigd. Daarna werden ze leeg gepompt zodat ze omhoog kwamen en het schip optilde om zo over Pampus te worden gesleept.

In die tijd bestond nog eb en vloed en was de Zuiderzee nog een echte zee. De schepen lagen toen letterlijk voor Pampus. Het spreekwoord "Voor Pampus liggen" is dus afkomstig van deze situatie.

Om Amsterdam beter bereikbaar te krijgen voor de steeds grotere schepen werd in 1824 het Noordhollands Kanaal aangelegd en later in 1876 het Noordzeekanaal.

Pas in 1896 werd een geul door de zandbank gegraven en konden schepen op eigen kracht vanaf de Zuiderzee de haven van Amsterdam bereiken.

Aanleiding voor de aanleg van het fort

Na de Frans-Duitse oorlog van 1870-1871 was het toenmalig Nederlands bestuur bang voor een aanval op Amsterdam vanuit de Zuiderzee. Het gevaar moest wel van de Kriegsmarine uit Duitsland komen dacht men, waar keizer Wilhelm I regeerde.

In die tijd was de vrees voor een aanval afkomstig door de ontwikkeling van een nieuw type kannoneerboot de 'Wespe' (zie foto). Dit schip was uitgerust met zwaar geschut. Mede door zijn geringe diepgang was een aanval vanaf de Zuiderzee op Amsterdam mogelijk.

Men besloot om op één van de hoogste punten van het Muiderzand een kustfort te bouwen. In 1887 werd begonnen met de bouw van het kunstmatige eiland. In 1895 werd de bouw afgerond en had het fort, exclusief bewapening, de regering rond de 1 miljoen gulden gekost.

Een aanval vanuit Duitsland bleef echter uit en de zo gevreesde 'Wespe' was inmiddels uit de vaart genomen. De boot bleek niet bestand tegen hoge golven, waardoor het slagzij zou maken. De pantserschepen die daarop volgden lagen zo diep in het water dat ze Pampus nooit konden bereiken.

pagina 2 - plattegrond - fotogallerij